HomeActueelWetsvoorstel Dekker in strijd met de Grondwet

Wetsvoorstel Dekker in strijd met de Grondwet

Publicatiedatum: 11 jul. 2017 | Eerste Kamer

Lees hier de volledige bijdrage van SGP-senator Peter Schalk tijdens het debat over de Wet samen sterker door vereenvoudiging Samenwerkingsschool. Gehouden op dinsdag 11 juli 2017:

"Stel dat we hier zouden speeddaten. Iedere woordvoerder komt aan het woord over de korte vraag: wat is het meest problematisch aan de wet Samenwerkingsschool. Ik maak me sterk dat er een eensluidend antwoord zou zijn: in strijd met de Grondwet. Vervolgens wordt dezelfde vraag gesteld aan de staatssecretaris. Wat zou zijn antwoord zijn?

Ik ben daar niet gerust op, omdat dit wetsvoorstel inmiddels een wonderlijke geschiedenis heeft. De Raad van State was namelijk vernietigend in haar oordeel, in eerste instantie. De staatssecretaris paste in reactie daarop de wet iets aan, om vervolgens de wet in de Tweede Kamer te behandelen.

Dit roept enkele vragen op:

  • Waarom een kleine aanpassing?
  • Immers, als het niet in strijd was met de Grondwet had dat toch niet gehoeven?
  • En als het wel in strijd met de Grondwet is, waarom dan een kleine aanpassing?

Is de staatssecretaris het met de fractie van de SGP eens dat iets niet “een beetje in strijd met de Grondwet” kan zijn?

Hoe dan ook, de staatssecretaris weigerde een verzoek in de Tweede Kamer om zijn aanpassingen opnieuw te laten toetsen door de Raad van State.

Deze Kamer vond dat op zijn minst vreemd. De voltallige Commissie OCW stemde in met mijn verzoek om alsnog de Raad van State te vragen of de strijdigheid met de Grondwet was verholpen. Met dit Verzoek om voorlichting werd door de Kamer ingestemd op 31 januari, waarna het wachten was op het antwoord van de Raad van State. Het oordeel van de Raad van State was glashelder: in strijd met de Grondwet.

Want wat is er precies aan de hand? Er zijn in feite twee problemen:

Eerst, dit wetsvoorstel morrelt aan het continuïteitscriterium, dat geldt voor de mogelijkheid om tot samenwerkingsscholen te komen. Die mogelijkheid was er tot nu toe alleen onder strikte voorwaarden, namelijk als de continuïteit van een of meer scholen onder druk kwam te staan.
Door dit continuïteitscriterium op te rekken, zoals in dit wetsvoorstel gebeurt, is een Samenwerkingsschool niet meer een uitzonderingspositie, maar kan het worden toegepast voor een derde deel van de scholen. Daarmee is een derde soort scholen gecreëerd, hetgeen niet past bij het duale systeem waarbij er slechts twee smaken zijn: openbaar of bijzonder. In feite ontstaat hier een reguliere variant die in zichzelf strijdig is met de uitgangspunten van de Grondwet artikel 23.

Er is nog een tweede punt, nog prangender dan het eerste. Dat is de bestuurlijke vormgeving van de Samenwerkingsschool volgens dit wetsvoorstel. Het gaat er namelijk vanuit dat de Samenwerkingsschool zal vallen onder het openbaar bestuur. Daarmee brengt de staatssecretaris naar de mening van mijn fractie dit openbaar bestuur in de problemen. Mijn stelling is dat de Samenwerkingsschool niet in stand gehouden kán worden door een Stichting voor openbaar onderwijs.

  • Het bevoegd gezag van het openbaar onderwijs kan zich toch niet binden aan bijzonder onderwijs zonder in conflict te komen met de voor haar geldende levensbeschouwelijke neutraliteit, het neutraliteitsvereiste? Hoe wil de staatssecretaris dat innerlijke conflict oplossen?
  • Een openbaar bestuur heeft ook te maken met het vereiste van algemene benoembaarheid van personeel. Hoe is dat te rijmen bijvoorbeeld met eisen van levensbeschouwelijke aard die binnen het bijzonder onderwijs heel gebruikelijk zijn?
  • Tot nu toe denkt de staatssecretaris dit op te lossen door het instellen van een identiteitscommissie.
  • Maar een identiteitscommissie kan toch niet afdoen aan de bevoegdheid van het bevoegd gezag?


Ik heb al gezegd dat het oordeel van de Raad van State gelijk bleef.

Vervolgens was er een mondeling overleg met de staatssecretaris. Ik moet eerlijk zeggen dat ik enigszins verrast was door de stelligheid waarmee de staatssecretaris zei, en ik citeer uit het verslag op pagina 8, Staatssecretaris Dekker: 'Om te beginnen bestrijd ik de strijdigheid met de Grondwet. Ik zou niet met een wetsvoorstel durven komen als ik zelf ook zou inzien dat ik de Grondwet met voeten zou treden.'

Zo zijn we terecht gekomen in een welles-nietes. Een pat-stelling, zou je kunnen zeggen.

Maar, dit is wel de Eerste Kamer der Staten Generaal. Dit Huis staat wel bekend als de hoeder van de Grondwet. Dit is wel de plek waar we, met alle respect voor de daadkracht en werkkracht en spankracht en wilskracht van een staatssecretaris, moeten komen tot een constitutionele weging van ieder wetsvoorstel. En dit is ook het laatste station in het wetgevingsproces. Er is geen constitutioneel hof, we kunnen de wet niet even voorleggen aan de rechterlijke macht, zie artikel 120 van de Grondwet: “De rechter treedt niet in de beoordeling van de grondwettigheid van wetten en verdragen”.
Voorzitter, dit is de plaats waar en het moment waarop de senatoren, mijn geachte en gewaardeerde collega’s, moeten komen tot een finaal oordeel.

En dat over een wet, waarvan vrijwel alle deskundigen beamen dat deze in strijd is met de Grondwet. Want, de Raad van State staat niet alleen. Ook de Onderwijsraad en het Nederlands Centrum voor OnderwijsRecht (NCOR) spreken duidelijke taal. Allemaal gerenommeerde instituten. Besturenorganisaties zoals Verus en de VGS sluiten zich bij aan bij de criticasters. Zelfs Vos ABB, een organisatie die de wetswijziging op zich toejuicht vanuit praktische overwegingen, stelt (ik citeer:) 'Wij bestrijden in de basis niet wat de verschillende adviserende instanties vanuit die juridische perceptie schreven.' (einde citaat).

Vervolgens ben ik zo vrij geweest op verschillende universiteiten hoogleraren OnderwijsRecht aan te schrijven. Ik ontving eensluidende reacties van prof. Zoontjens, Universiteit van Tilburg, van prof. Pieter Huisman, Erasmusuniversiteit Rotterdam, en van professor Renee van Schoonhoven, bijzonder hoogleraar Onderwijsrecht VU te Amsterdam. Zij zegt: 'Het aangepaste continuïteitscriterium en (wat mij betreft) met name de voorgestelde wijziging voor wat betreft de bestuurlijke vormgeving, zijn strijdig met de Grondwet.'

Mijn vragen aan de staatssecretaris:

  • Hebben al deze rechtsgeleerden het fout?
  • Slaan al die gerenommeerde instituten de plank mis?
  • Kort en goed: kan de staatssecretaris aangeven of deze wet wel of niet in strijd is met de grondwet, gezien vanuit de historisch-grammaticale interpretatie van de Grondwet?
  • Is het juist om halverwege het traject in te gaan op de teleologische interpretatie?
  • En wat betekent dit voor de toekomstige wetsbehandelingen?


Natuurlijk heb ik me afgevraagd waarom ik namens mijn fractie zo zwaar til aan deze kwestie. Omdat het gaat over de Grondwet waaraan wij ons als Kamerleden hebben verbonden. Daarom heb ik grote bezwaren tegen het aanvaarden van wetten die in strijd zijn met de Grondwet. Daarmee moeten we niet marchanderen. Deze Kamer zou daar niet in mee moeten gaan. De Eerste Kamer is er niet voor niets!

Ik zie uit naar de inbreng van de collega’s en naar de antwoorden van de staatssecretaris."